by Ava Wood – Dutch follows English
The woman and the city is a topic of increasing importance, and one which, to me, exemplifies the pervasive nature of the patriarchy, as well as the new and changing ways in which it presents itself. Particularly, with increased globalisation, the phenomenon of the global city is one that requires our attention.
The issue is raised in Caroline Craido-Perez’s Invisible Women. One example of patriarchy in the city raised is the gendered nature of public transportation, which is mostly designed for the needs of the male population. Women undertake most care and domestic responsibilities, and therefore need to make more frequent trips across the city, between neighbourhoods, to complete various tasks.[2] These are the kinds of trips that male urban planners do not consider, rather giving priority to transport to and from the centre as these are the kinds of journeys that men mostly undertake. Therefore, the city favours them.[3]
Public transportation can also be cramped, not accessible with a pushchair, and a hotbed for sexual harassment. The ‘zoning’ of modern-day cities, where areas of work, housing, shopping and entertainment are segregated, also makes the care roles of women more difficult.[4] Other issues include sidewalks being more dangerous for women;[5] a lack of street lighting in certain (usually poorer) areas creating a danger of sexual abuse; cities being car-focused when men have more cars than women; a prevalent lack of public restrooms, with women needing to use them more than men. The list can go on and on.
This sort of information is hard to forget once you have read it, and I now see this in every city that I visit. In every unnecessarily long commute, every blown streetlight and the lack of public toilets. It makes me think about how cities are not designed for my needs; how the very fabric of the society I exist within, its urban manifestation, was made by men for men, and how I am forced to occupy a space that will always be hostile or simply oblivious to my existence. Europe’s cities are not exempt from this list of problems, making this an issue integral to all of our everyday lives.
What I find uniquely interesting and that this article seeks to explore in more depth is the gendered dynamics within Europe’s ‘Global Cities’. This is a term coined by Saskia Sassen, and references cities that “are characterised by a strong presence of international (political and economic) decision-making bodies.”[6] They are global economic and political centres, in which “various features of globalization” are anchored.[7] In Europe, these include many capitals, such as Brussels, Amsterdam, Barcelona and Vienna.
It is within the global city that the issue of gender and care work becomes increasingly apparent. All of the highlighted issues remain pervasive, but what is interesting about these economic powerhouses is there is a stark effect on internal divisions between women. This difference is class based.
In a global city, class differences are intensified, with a “shift towards a polarised service-dominated” extreme, and “a shrinking middle in its class structure.”[8] This has led to a split of citizens between a higher paid ‘professional elite’ and “a new service class, a new post-industrial proletariat.”[9] And so, in global cities, “low-skilled workers constitute a significant part of the labour force, their work being necessary for the maintenance of the ruling class (through cleaning, delivery, catering, hotel services…).”[10] Whilst the term ‘low skilled’ is problematic as it requires its own set of specialised skills, the argument here is that a new class has developed to take the care burden from the shoulders of dual-career households in the city.
This, as it primarily relates to care and service, becomes gendered work. The ‘second shift’ or care burden falls often on the shoulders of women in society, and in the family. Raffia articles Why your Feminism should be Socialist – An introduction to Socialist Feminist theory and Women’s informal labour: Invisibilized but crucial nonetheless both explore this issue in depth. Within the global city, therefore, there is a new division in terms of labour exploitation between women – upper class women are exploiting lower class women. Whilst this is not a new concept, and never has been, in such cities it is so highly prevalent that it has become part of their fabric.
A main source for this article is a paper by Marie Gilow, who explores this phenomenon in one of Europe’s most prominent global cities: Brussels. She highlights that women make the city ‘work’ by providing much unpaid care and transportation (moving kids and looking after the elderly). She argues that this gendered dimension has remained, but that the class relations in which the labour exists have changed.[11] She explores how the higher-class mothers in Brussels delegate care work to nannies, in order to fulfil their career, and also “their ideal of emancipated women in an egalitarian couple.”[12] They hire paid help, in the form of lower-class women, in order to go about their own work and to live a life supposedly free of the gendered burden. The burden is still implicitly put on the shoulders of these upper-class mothers, and delegating this is “crucial for them to succeed.”[13] Some burden will remain for now however, and through interviews Gilow explores the fact that it is nearly always the upper-class woman who is responsible for hiring a nanny, who carries the majority of the guilt for delegating the burden, and is the one responsible for care when the nanny is not around.[14]
This, to me, is a crucial dynamic in considering gender and the city. Women, in part, can traverse the hurdles put in place by the masculine city by appropriating and relying on the labour of other women, who take on the burden themselves. It is also important to highlight that many women who make up this care and service class are migrants. It is vital then, when we consider sexism and the city, not to see women as a unified group, as even if we all experience the effects of the masculine normal, the issue is always intersectional. Money and whiteness can be the golden ticket to avoid certain patriarchal and capitalist oppressions.
The EU has folded ‘gender mainstreaming’ into how it approaches policy. In doing so, it seeks to consider the impact on women of new policies and programmes, and to combat the issue of sexist cities. An EU report on gender equal cities touts Vienna as a place where this is being implemented successfully, which has led the city to have wider pavements, increased street lighting, flexible housing, and more.[15] The progress is seemingly impressive. The report also cautiously mentions the issue of ‘work-life balance’, going as far as to say that “profound structural changes are needed to labour markets if women are to be encouraged into work.”[16] However, their answer to this is flexible leave and mentoring programmes.
Whilst it is evident that in Europe policies are being created to equalise the city, it is also apparent that the solutions and discussion do not grapple with the fact that, as feminist Jane Darke states – “our cities are patriarchy written in stone, brick, glass and concrete.”[17] That the city, and the global city, are built upon sexism and in particular the gendered division of care. A more radical approach is needed, in which we take the city apart brick by metaphorical brick and reconstruct it with women’s needs in mind. The care burden needs to be truly and equally re-distributed and not only sometimes alleviated through delegating to working class women, or to husbands and partners. There is a difference. The burden remains with us.
The discussion of the global city demonstrates that the care burden that many of us believed was being equalised, is often simply being classed, with rich women shunting the burden to poor and migrant women, whilst still carrying it themselves. We are being divided and told that through climbing the career ladder, through raising a family in the suburbs, we are having it all. Meanwhile, the privilege of the few remains at the expense of the exploitation of the many. In reality, not much has changed, and if we want to call ourselves feminists, this is something that we have to reckon with.
References
[1] Perez, C. C. (2019). Invisible Women. [United States], Abrams.
[2] Ibid.
[3] Ibid.
[4] Pojani, D., Wardale, D., Brown, K., (2018, April 18) Sexism and the city: how urban planning has failed women. The Conversation. https://theconversation.com/sexism-and-the-city-how-urban-planning-has-failed-women-93854.
[5] Ibid.
[6] Gilow, M. (2023) Gender, class and daily mobility in a global city. Tijdschrift voor Genderstudies 26(1), 78 – 97. https://doi.org/10.5117/TVGN2023.1.005.GILO.
[7] Sassen, S. (2005) The Global City: Introducing a Concept. Brown Journal of World Affairs 11(2), 27 – 43.
[8] McDowell, L. et al (2004) The contradictions and intersections of class and gender in a global city: placing working women’s lives on the research agenda. Environment and Planning 37, 441 – 461.
[9] Ibid, 443
[10] Gilow (n 6).
[11] Ibid.
[12] Ibid, 89.
[13] Ibid, 91.
[14] Ibid.
[15] URBACT (2019) Gender Equal Cities. https://urbact.eu/sites/default/files/2023-01/Gender%20Equal%20Cities%20Report%202019.pdf
[16] Ibid, 35.
[17] Kern, L. (2020, July 6) ‘Upward-thrusting buildings ejaculating into the sky’ – do cities have to be so sexist? The Guardian. https://www.google.com/amp/s/amp.theguardian.com/artanddesign/2020/jul/06/upward-thrusting-buildings-ejaculating-cities-sexist-leslie-kern-phallic-feminist-city-toxic-masculinity.
Gender en steden – Hoe de mondiale steden van Europa klassenongelijkheden tussen vrouwen veroorzaken
Door Ava Wood, Vertaling door Mara Wemmenhove
‘De vrouw en de stad’ is een onderwerp van toenemend belang, en een dat volgens mij de alomtegenwoordige aard van het patriarchaat illustreert, evenals de nieuwe en veranderende manieren waarop het zich manifesteert. Vooral met de toegenomen globalisering vereist het fenomeen van de mondiale stad onze aandacht.
Het probleem wordt aangekaart in Caroline Criado-Perez’ “Invisible Women”. Een voorbeeld van patriarchaat in de stad is de gendergerichte aard van het openbaar vervoer, dat voornamelijk is ontworpen voor de behoeften van de mannelijke bevolking. Vrouwen nemen het merendeel van de zorg- en huishoudelijke taken op zich en moeten daarom vaker reizen door de stad, tussen wijken, om verschillende taken te voltooien. Dit zijn de soorten reizen waar mannelijke stadsplanners geen rekening mee houden, en ze geven voorrang aan vervoer van en naar het centrum, aangezien dit de soorten reizen zijn die mannen voornamelijk maken. Daarom bevoordeelt de stad hen.
Het openbaar vervoer kan ook krap zijn, niet toegankelijk met een kinderwagen en een broeinest voor seksuele intimidatie. De ‘zonering’ van moderne steden, waar werk-, woon-, winkel- en recreatiegebieden gescheiden zijn, maakt de zorgtaken van vrouwen ook moeilijker. Andere problemen zijn onder meer dat trottoirs gevaarlijker zijn voor vrouwen, een gebrek aan straatverlichting in bepaalde (meestal armere) gebieden waardoor het risico op seksueel misbruik toeneemt, steden die autogericht zijn terwijl mannen meer auto’s hebben dan vrouwen, en een gebrek aan openbare toiletten, terwijl vrouwen deze vaker nodig hebben dan mannen. De lijst kan nog verder gaan.
Dit soort informatie is moeilijk te vergeten zodra je het hebt gelezen, en ik zie dit nu in elke stad die ik bezoek. Bij elke onnodig lange reis, elke kapotte straatlantaarn en het gebrek aan openbare toiletten. Het doet me nadenken over hoe steden niet zijn ontworpen voor mijn behoeften. Hoe het weefsel van de samenleving waarin ik besta, de stedelijke manifestatie ervan door mannen voor mannen is gemaakt, en hoe ik gedwongen ben om een ruimte in te nemen die altijd vijandig of simpelweg onwetend zal zijn over mijn bestaan. De steden van Europa zijn niet vrijgesteld van deze lijst met problemen, wat dit een probleem maakt dat integraal is voor ons dagelijks leven.
Wat ik uniek interessant vind en wat dit artikel in meer diepte wil verkennen, zijn de genderdynamieken binnen de ‘mondiale steden’ van Europa. Dit is een term bedacht door Saskia Sassen en verwijst naar steden die “gekenmerkt worden door een sterke aanwezigheid van internationale (politieke en economische) besluitvormingsorganen.” Het zijn mondiale economische en politieke centra waarin “verschillende kenmerken van globalisering” verankerd zijn. In Europa zijn dit veel hoofdsteden, zoals Brussel, Amsterdam, Barcelona en Wenen.
Het is binnen de mondiale stad dat het probleem van gender en zorgtaken steeds duidelijker wordt. Alle genoemde problemen blijven aanwezig, maar wat interessant is aan deze economische machtscentra is het duidelijke effect op interne verschillen tussen vrouwen. Dit verschil is gebaseerd op klasse.
In een mondiale stad worden klassendiversiteiten versterkt, met een “verschuiving naar een gepolariseerde dienstgerichte” extreme en “een krimpende middenklasse in de klassenstructuur.” Dit heeft geleid tot een splitsing van burgers tussen een hoger betaalde ‘professionele elite’ en “een nieuwe dienstklasse, een nieuw postindustrieel proletariaat.” En zo vormen laaggeschoolde arbeiders in mondiale steden “een significant deel van de beroepsbevolking; hun werk is noodzakelijk voor het onderhoud van de heersende klasse (door middel van schoonmaak, bezorging, catering, hotelservices…).” Hoewel de term ‘laaggeschoold’ problematisch is, omdat het een eigen set van gespecialiseerde vaardigheden vereist, is het argument hier dat een nieuwe klasse is ontstaan om de zorglast van de schouders van tweeverdienershuishoudens in de stad te nemen.
Dit wordt, omdat het primair betrekking heeft op zorg en dienstverlening, gender gerelateerd werk. De ‘tweede shift’ of zorglast valt vaak op de schouders van vrouwen in de samenleving en in het gezin. Raffia-artikelen zoals “Why your Feminism should be Socialist – An introduction to Socialist Feminist theory” en “Women’s informal labour: Invisibilized but crucial nonetheless” verkennen dit probleem in diepte. Binnen de mondiale stad is er daarom een nieuwe verdeling in termen van arbeidsuitbuiting tussen vrouwen – vrouwen uit de hogere klasse exploiteren vrouwen uit de lagere klasse. Hoewel dit geen nieuw concept is en nooit is geweest, is het in dergelijke steden zo sterk aanwezig dat het deel is geworden van hun structuur.
Een belangrijke bron voor dit artikel is een paper van Marie Gilow, die dit fenomeen onderzoekt in een van Europa’s meest prominente mondiale steden: Brussel. Ze benadrukt dat vrouwen de stad ‘laten werken’ door veel onbetaalde zorg en vervoer (kinderen verplaatsen en voor ouderen zorgen) te leveren. Ze betoogt dat deze genderdimensie is gebleven, maar dat de klassenverhoudingen waarin de arbeid bestaat zijn veranderd. Ze verkent hoe moeders uit de hogere klasse in Brussel zorgtaken delegeren aan kindermeisjes, om hun carrière te vervullen, en ook “hun ideaal van geëmancipeerde vrouwen in een egalitair koppel.” Ze huren betaalde hulp in, in de vorm van vrouwen uit de lagere klasse, om hun eigen werk te kunnen doen en een leven te leiden dat zogenaamd vrij is van de gender gerelateerde last. De last wordt nog steeds impliciet op de schouders van deze moeders uit de hogere klasse gelegd, en het delegeren hiervan is “cruciaal voor hen om succesvol te zijn.” Een deel van de last blijft echter voorlopig bestaan, en door middel van interviews verkent Gilow het feit dat het bijna altijd de vrouw uit de hogere klasse is die verantwoordelijk is voor het inhuren van een kindermeisje, die het grootste deel van de schuld draagt voor het delegeren van de last en verantwoordelijk is voor de zorg wanneer het kindermeisje er niet is.
Dit is volgens mij een cruciale dynamiek bij het overwegen van gender en de stad. Vrouwen kunnen deels de hindernissen die door de mannelijke stad zijn opgeworpen overwinnen door de arbeid van andere vrouwen over te nemen en te vertrouwen, die de last zelf op zich nemen. Het is ook belangrijk om te benadrukken dat veel vrouwen die deze zorg- en dienstklasse vormen migranten zijn. Het is dan essentieel, wanneer we seksisme en de stad beschouwen, om vrouwen niet als een homogene groep te zien, omdat zelfs als we allemaal de effecten van de mannelijke norm ervaren, het probleem altijd intersectioneel is. Geld en blankheid kunnen het gouden ticket zijn om bepaalde patriarchale en kapitalistische onderdrukkingen te vermijden.
De EU heeft ‘gendermainstreaming’ opgenomen in haar beleidsbenadering. Hierbij wordt getracht rekening te houden met de impact op vrouwen van nieuw beleid en programma’s, en om het probleem van seksistische steden aan te pakken. Een EU-rapport over gendergelijke steden prijst Wenen als een plaats waar dit met succes wordt geïmplementeerd, wat heeft geleid tot bredere trottoirs, meer straatverlichting, flexibele huisvesting en meer. De vooruitgang lijkt indrukwekkend. Het rapport vermeldt ook voorzichtig het probleem van de ‘werk-privébalans’ en zegt dat “diepe structurele veranderingen nodig zijn op de arbeidsmarkt als vrouwen aangemoedigd moeten worden om te werken.” Hun antwoord hierop is echter flexibel verlof en mentorprogramma’s.
Hoewel duidelijk is dat in Europa een beleid wordt gecreëerd om de stad gelijker te maken, is het ook duidelijk dat de oplossingen en discussie niet omgaan met het feit dat, zoals feministe Jane Darke stelt – “onze steden zijn het patriarchaat geschreven in steen, baksteen, glas en beton.” Dat de stad en de mondiale stad zijn gebouwd op seksisme en met name de gender gerelateerde verdeling van zorg. Een radicalere benadering is nodig, waarin we de stad steen voor metaforische steen uit elkaar halen en opnieuw opbouwen met de behoeften van vrouwen in gedachten. De zorglast moet echt en gelijk worden herverdeeld en niet alleen soms worden verlicht door te delegeren aan vrouwen uit de arbeidersklasse, of aan echtgenoten en partners. Er is een verschil. De last blijft bij ons.
De discussie over de mondiale stad toont aan dat de zorglast die velen van ons dachten te egaliseren, vaak simpelweg wordt geklasseerd, waarbij rijke vrouwen de last verschuiven naar arme en migrantenvrouwen, terwijl ze deze zelf nog steeds dragen. We worden verdeeld en verteld dat we, door de carrièreladder te beklimmen, door een gezin op te voeden in de buitenwijken, alles hebben. Ondertussen blijft het voorrecht van enkelen bestaan ten koste van de uitbuiting van velen. In werkelijkheid is er niet veel veranderd, en als we onszelf feministen willen noemen, is dit iets waar we ons mee moeten verzoenen.
Funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the Directorate General for Communications Networks, Content and Technology. Neither the European Union nor the granting authority can be held responsible for them.
Raffia 