door Skyler O. Lalieu
In een meesterwerk geregisseerd door Floor Houwink ten Cate volgen we The Actor terwijl hij vast komt te zitten in een maar al-te-bekend web van machtsmisbruik en grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. In een grijze waas tussen fictie en realiteit staat Florian Myjer, met een regelrechte blik op het publiek.
Wanneer ik de zaal inloop, samen met de rest van het publiek, staat Florian Myjer al op het podium, hoewel het lijkt alsof we hem aantreffen in zijn kleedkamer. Hij ijsbeert van links naar rechts en lijkt zijn tekst te oefenen. Nerveus kijkt hij af en toe de zaal in. Hij friemelt met zijn vingers, blijft tot zichzelf gericht. Het stuk is nog niet eens begonnen, maar de vraag luidt al: waar ligt de lijn tussen Florian Myjer en The Actor?
The Actor, geschreven door Myjer, Floor Houwink ten Cate en Han van Wieringen, bevindt zich dan ook volledig in de meta-theatrale wereld, tussen podium en kleedkamer; tussen zaal en thuis. We volgen Myjer, al zij het een fictieve versie van hem, terwijl hij voor de zoveelste keer samenwerkt met (fictieve) regisseur Frans Schäfer, dit keer aan het welbekende Hamlet. De twee hebben een lange geschiedenis als collega’s, als één van de weinigen; de meeste acteurs die samenwerken met Schäfer zijn vrij snel klaar met hem en zijn vermeende grensoverschrijdende gedrag. Er wordt in de tweede scène van de voorstelling aan Myjer gevraagd hoe hij hier zelf over denkt; of hij het grensoverschrijdende gedrag van Schäfer ook herkent. En daar begint zijn verhaal aan maskers.
Want voor het grootste gedeelte van de voorstelling is zelfs de fictieve Myjer aan het acteren. Hij zet zijn beste beentje voor tijdens een interview, hij beeldt een date die hij had uit via schaduwpoppetjes en is uiteraard ondertussen ook bezig zijn rol als Hamlet te vervullen. We zien nooit de échte (fictieve) Myjer; hij zet een masker op voor de wereld, maar ondertussen ook voor zichzelf. Hij negeert het gedrag van Schäfer, praat het goed, probeert er iets moois in te zien.
Tot alles misgaat. Wanneer Myjer bij zijn regisseur aangeeft dat hij zich tóch niet zo comfortabel voelt bij het naakt uitvoeren van de eerste helft van Hamlet, gaat Schäfer door het lint. De scène eindigt met Myjer op de grond, in elkaar geslagen door zijn regisseur. Pas dan gaat zijn masker af.
“Wat moet ik doen?” huilt Myjer uit, gericht op het publiek. Zijn vraag voelt als wanhoop, alsof de ziel van het autofictieve personage bij Myjer binnenstapt en ons smeekt om een antwoord. Wij blijven stil. Om mij heen voel ik mensen twijfelen aan de vierde muur van het theater en ik meen een man achter mij een zin horen te beginnen. Hij houdt zich toch in.
Als publiek zijn we, vierde muur of niet, betrokken bij de kwestie van Myjer. Dat er machtsmisbruik is binnen de kunstwereld is inmiddels meer dan bekend, dus uiteindelijk zitten wij met dezelfde vraag: wat moeten we doen? Wat moeten we doen met de mensen, wat moeten we doen met de kunst die zij gecreëerd hebben?
Maar normaliter stellen wij ons deze vragen op een afstand. Vanaf de bank vormen wij meningen over de racistische schrijvers, pedofiele acteurs en grensoverschrijdende regisseurs, maar veel meer dan of we een film wel of niet zien of een boek wel of niet lezen zal die mening niet beïnvloeden. In The Actor worden we door Florian Myjer—die aan het begin van zijn carrière onder voormalig regisseur en artistiek leider van Theater Oostpool Marcus Azzini werkte, een man die uit zijn baan stapte na 53 meldingen van grensoverschrijdend gedrag—geforceerd de confrontatie aan te gaan met het probleem van dichtbij. We worden meegenomen naar de zalen, naar de feesten, naar de gesprekken waar de regisseur steeds verder in het hoofd van Myjer kruipt, als een schroef die moeilijk de muur in komt maar er tóch uiteindelijk hangt en er nooit meer uit komt. De woorden van de regisseur dringen net zo hard bij ons door als bij hem; wij worden hand in hand met Myjer slachtoffers van zijn macht.
De productie van Hamlet wordt tijdelijk stopgezet nadat ook de actrice van Ophelia klaar is met het gedrag van Schäfer. We komen Myjer tegen in het buitenland, waar de eerdere vraag nog steeds in de lucht hangt, ook buiten het theater. Wat Myjer gaat doen, beïnvloedt hem niet alleen in zijn carrière, maar het loslaten van Schäfer zal ook effect hebben op zijn persoonlijke leven. En zijn liefdesleven.
Ik gok dat dit de eerste keer was dat ik het “to be or not to be” monoloog uit akte drie, scène één van Hamlet buiten zijn eigen context niet vreselijk irritant vond of absurd onnodig. Het is een monoloog dat inmiddels een immens cliché met zich meebrengt, maar hier geeft dat cliché zich over in een oprechte wanhoop zoals Hamlet die zelf ook ervaarde. Uit de mond van Myjer kunnen we de eeuwenoude monoloog écht plaatsen in een nieuwe tijd; in een nieuwe context waarin ik mij geen ander monoloog kan voorstellen dan de welbekende uit Hamlet. Daarbij is het uiteraard ook niet gek dat de autofictieve Myjer precies dit monoloog gebruikt; voor hem is de lijn tussen het echte leven en zijn rol als Hamlet inmiddels enkel een grijze waas. “To be,” zegt Myjer. To be, met zijn vriend op een roadtrip. To be, weg van het podium.
Ik zag Myjer voor het eerst in zijn voorstelling Brideshead Revisited, in 2024, alhoewel zijn carrière al een stuk langer leeft dan dat. Hier speelde hij eveneens een gefictionaliseerde versie van zichzelf (samen met Abke Haring, die ook een gefictionaliseerde versie van zichzelf speelde) en toonde hij een fictief verhaal achter de schermen van een theatrale adaptatie van het gelijknamige boek van Evelyn Waugh. Toen ik mijn ticket voor The Actor kocht was er amper informatie over de voorstelling te vinden, maar op basis van Brideshead Revisited wist ik dat ik goed zat; een gevoel dat bevestigd werd in zijn meeslepende woorden en adembenemende verhaal. Van mij mag Florian Myjer voor eeuwig gefictionaliseerde versies van zichzelf in de theaterwereld zetten.
Skyler O. Lalieu volgt momenteel de Bachelor Algemene Cultuurwetenschappen aan de Radboud Universiteit. Zijn interesses liggen in de literatuur- en theaterwetenschappen, met een focus op queer thematiek en de verhouding van de mens tot de natuur. In zijn vrije tijd dwaalt hij tussen Catalaans en Nederlands theater. Op dit moment onderzoekt hij de intersectie tussen kunstkritiek en seksualiteit.
Skyler O. Lalieu is currently studying for the Bachelor Arts and Culture Studies at Radboud University. His interests lie in literary and theatre studies, with a focus on queer themes and the relation of man to nature. In his free time he dwells between Catalan and Dutch theatre. He is currently researching the intersection between art criticism and sexuality.
