Meneer Assepoester

Door Jeanine Schuring

Heb je er ooit bij stilgestaan hoe geslachtsrollen verhalen vormgeven? Ik probeer hier normaal gesproken als verhalenverteller omheen te werken of de stereotypes om te draaien, maar soms ontkom je er niet aan. Vooral in fabels en sprookjes, waarin lessen worden uitgedragen over goed en slecht gedrag. Zo wordt Assepoester uiteindelijk beloond omdat ze zich gedraagt zoals een vrouw zich hoort te gedragen. Althans, in die tijd. Maar hoe zou dit sprookje zich ontvouwen als alle geslachten waren omgedraaid, en het niet een vrouw was die beloond werd, maar een man? En hoe krijgt hij dat voor elkaar?

Schuring 3

Over deze vragen heb ik mij het afgelopen half jaar gebogen. Onze leraar had ons opgegeven een ‘genderbend’ strip te maken van ons favoriete sprookje, in mijn geval Assepoester. Nadat ik van me af had gezet dat een genderbend vaak inherent seksistisch en cisnormatief is, ben ik er helemaal ingedoken en heb ik me kostelijk vermaakt met het uitpluizen van deze opdracht.

Je zou in een genderswap simpelweg de geslachten kunnen omdraaien en de rest van het verhaal hetzelfde kunnen laten. In zo’n aanpak kun je traditioneel onconventionele karaktereigenschappen van mannen en vrouwen naar boven brengen, wat erg interessant kan zijn maar verhaaltechnisch lui is. Onze hoofdpersoon zou nog steeds naar een bal gaan in een magisch pak om met de prinses te dansen en wegvluchtend zijn schoen verliezen. Leuk, maar dit sprookje zou nooit door de gebroeders Grimm zijn geschreven als het hoofdpersonage daadwerkelijk een man was.

Schuring 4

Om het verhaal niet alleen in uiterlijk maar ook inhoudelijk om te draaien heb ik eerst de structuur en de boodschap van het verhaal volledig genderneutraal gemaakt: een persoon wordt geteisterd door diens stieffamilie, wordt geholpen door een feeënpeetouder en muizen, gaat naar een koninklijke gebeurtenis en laat daar iets achter dat alleen naar de hoofdpersoon kan worden teruggeleid, waardoor hij/zij kan worden gered uit de vervelende situatie door een troonopvolger. De moraal komt neer op: wie goed doet, goed ontmoet. Maar wat goed is, is afhankelijk van de normen en waarden die aan een geslacht worden toegekend. Bijvoorbeeld, een vrouw moet gehoorzaam, vroom en elegant zijn, terwijl een man wordt beloond voor moedig, loyaal en eervol gedrag. Het verhaal moest hierop worden aangepast.

In mijn uiteindelijke genderswap heb ik ervoor gekozen om het bal te veranderen in een toernooi waar Christoffer (Assepoester) zijn zwaard verliest dat alleen in zijn schede past, waardoor hij uiteindelijk wordt gevonden door de prinses. Een heel ander verhaal met dezelfde boodschap, puur en alleen doordat je het geslacht van je hoofdpersonage verandert.

Schuring 2

Door meneer Assepoester heb ik bewust stil moeten staan bij geslachtsrollen en de invloed die ze uitoefenen op een verhaal. Vaak worden deze rollen echter onbewust toegepast. Of je nou zelf verhalenverteller bent of niet, het loont om bij een verhaal een stap naar achter te zetten, het genderaspect te bestuderen en je af te vragen: waarom? En hoe kan het anders?

Schuring 1

Jeanine Schuring, illustrator, striptekenaar en over het algemeen creatief persoon, studeert momenteel Comic Design aan ArtEZ hogeschool voor de kunsten in Zwolle. Contact: jeanine.schuring@gmail.com.